Archive for the ‘Bóle reumatyczne’ Category

Reumatyzm a odżywianie

Ciągle na nowo pojawia się wśród chorych na reumatyzm py­tanie, czy możliwe jest stosowanie jakiejś skutecznej „diety przeciwreumatycznej”. Odpowiedź jest twierdząca. Można praktycznie nie dopuścić do powstania choroby gośćcowej, jeżeli zadba się o taki spo­sób odżywiania, który będzie ubogi w puryny. W innych przy­padkach prawidłowa dieta ma działanie jedynie wspomagają­ce. Przede wszystkim należy walczyć z nadwagą, co jest szcze­gólnie istotne przy wszystkich schorzeniach reumatycznych. Nadwaga bowiem powoduje nieustanne przeciążenia, które pro­wadzą do szybkiego niszczenia chrząstki, czyli do zwyrodnień. Ponadto musimy zadbać o dostarczenie organizmowi witami­ny D (na przykład spożywając śledzie, łososia, halibuta, grzyby prawdziwki) oraz wapnia (w mleku i przetworach mlecznych, szczególnie w serach twardych). Ma to ogromne znaczenie dla stabilizacji kości. Z drugiej jednak strony, nasycone kwasy tłusz­czowe znajdujące się w tłuszczach zwierzęcych sprzyjają proce­som zapalnym, podczas gdy kwasy nienasycone (znajdujące się na przykład w oleju rybnym), te procesy hamują. Kto zatem ma skłonności do schorzeń reumatycznych o charakterze zapalnym, powinien przyjmować wapń raczej w formie tabletek lub odpo­wiednich preparatów, a nie w postaci produktów mlecznych.

Nie ma jednolitej, dobrej na wszystko diety przeciwreumatycz­nej, jednak powinniśmy przestrzegać pewnych zasad:

  • Nie jadamy podrobów.
  • Spożywamy raczej ryby i drób zamiast czerwonego mięsa.
  • Staramy się zastąpić produkty zawierające nasycone kwasy tłuszczowe produktami zawierającymi kwasy nienasycone.
  • Dbamy o prawidłową wagę ciała – zrzucamy zbędne kilogramy.
  • Jadamy dużo błonnika i węglowodanów.
  • Przy skłonności do choroby gośćcowej warzywa bogate w puryny (owoce roślin strączkowych, szpinak, szparagi) zastępu­jemy innymi gatunkami.

 

Zapalenie szpiku kostnego

Objawy. Na początku ból uciskowy i zaczerwienienie w miejscu wystąpienia stanu zapalnego. Dolegliwościom towarzyszą wy­soka temperatura i dreszcze.

Przyczyny. Wskutek czyraków, anginy, ropnego zapalenia mig­dałków, zapalenia płuc lub jelit poprzez krew do kości mogą przedostać się zarazki bakteryjne i wywołać tam stan zapalny.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Stan zapalny leczy się anty­biotykami oraz unieruchomieniem tej części ciała, która do­tknięta jest chorobą.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? Nie jest to możliwe.

Porowatość kości

Objawy. Pierwszym objawem osteoporozy może być złama­nie kości promieniowej na skutek upadku. Często jednak osteoporoza rozpoczyna się od stosunkowo niewielkich bólów pleców, wraz z upływem lat nasilających się do tego stop­nia, że stają się wręcz nie do zniesienia. Zmienia się postawa ciała. Plecy pochylają się coraz bardziej, tworzy się charaktery­styczne zgarbienie. Przy najmniejszym nawet urazie dochodzi do złamań kości. Objawem późnego, zaawansowanego stadium choroby jest złamanie szyjki kości udowej na skutek upadku.

Przyczyny. Około 40. roku życia rozpoczyna się u każdego czło­wieka zmniejszanie masy kości. Kości zbudowane są z różnych minerałów, głównie zaś wapnia. Zmniejszanie masy kości jest procesem naturalnym, uwarunkowanym wiekiem. Jeżeli w któ­rymś momencie kości nie są już na tyle mocne, aby udźwignąć ciężar ciała oraz wszelkie inne obciążenia, wtedy dochodzi do powstania opisanych wcześniej dolegliwości. Proces zmniejsza­nia się masy kości ulega nasileniu u kobiet w okresie menopauzy. W tym czasie zanika produkcja estrogenów, a właśnie ten hor­mon płciowy odpowiedzialny jest, przynajmniej częściowo, za mineralizację kości.

Osteoporozie sprzyja także długotrwałe przyjmowanie korty­zonu w dużych dawkach, nadmierne spożycie alkoholu i niedo­stateczne ilości wapnia dostarczanego organizmowi wraz z po­żywieniem.

Skutki zaniku masy kości zależą ponadto od „kapitału”, który każdy człowiek zgromadził w ciągu życia w swoich kościach. Je­żeli już w młodym wieku bogato zaopatrzono kości w wapń oraz poprzez uprawianie sportu regularnie wzmacniano mięśnie, a tym samym i kości, wtedy zanik ich masy będzie z pewnością mniej odczuwalny.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Skutecznie zapobiegać i le­czyć osteoporozę można z medycznego punktu widzenia po­przez zastępczą terapię hormonalną w okresie przekwitania. Ważne jest także podawanie pacjentom wapnia i witaminy D. Osteoporoza daje się dzisiaj leczyć za pomocą medykamentów hamujących zanikanie kości (bisphonate i calcitonin). Zastrzyki z calcitoninu mają jednak ograniczone działanie. Szczególnie ważne jest natomiast zapobieganie – oraz od 40. roku życia – regu­larna kontrola gęstości kości.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? Musimy zadbać o dostarczenie organizmowi odpowiednich dawek wapnia (od 40. roku życia 1000 mg dziennie) oraz stosować dodatkowo inne sposoby za­pobiegające osteoporozie. Pamiętajmy również o witaminie D. Poprzez specjalny trening siłowy, polegający na pokonywaniu oporu (przy użyciu przyrządów lub hantli), można nie tylko za­pobiegać zmniejszaniu się masy kości, lecz także wyraźnie ha­mować te procesy. Świadczą o tym badania przeprowadzone w Wiedniu na grupie cierpiących na osteoporozę pacjentek mię­dzy 60. a 70. rokiem życia. Jeżeli jednak dolegliwości związane z osteoporozą są już faktem, wtedy trening musi odbywać się pod kontrolą lekarza lub fizjoterapeuty, aby nie dopuścić do po­wstania niebezpiecznych kontuzji.

Psychosomatyczne stany bólowe

Bardzo często przyczyną bólów tkanki miękkiej jest nie tyle dolegliwość organiczna, ile problemy psychiczne. W tkankach miękkich odbijają się głównie zmiany psychiczne. Nie bez po­wodu mówi się o tym, że człowiek „jest spięty”. To sformułowa­nie najdobitniej ilustruje sytuację. Napięcia psychiczne bowiem powodują powstawanie napięć fizycznych (w obrębie naszego ciała), a te z kolei wywołują ból. Dlatego wiele dolegliwości tka­nek miękkich zalicza się do schorzeń psychosomatycznych. Jed­nak, aby nic nie wzbudzało jakichkolwiek wątpliwości, że cho­roba ma charakter psychosomatyczny, należy poprzez badania lekarskie wykluczyć wszelkie inne przyczyny o charakterze or­ganicznym. Zgodnie z dzisiejszym stanem wiedzy do schorzeń o charakterze psychosomatycznym możemy zaliczyć wyłącznie niezapalne schorzenia reumatyczne. Schorzenia reumatyczne o charakterze zapalnym (przewlekłym polyarthritis), mają one co prawda wpływ na psychikę pacjenta – czasem nawet skokowy rozwój choroby może być wywoływany problemami natury psychicznej – jednak nie można w tym przypadku powiedzieć, że jest to schorzenie psychosomatyczne.

Bóle ścięgien

Objawy. Bóle występują w określonych, zaatakowanych przez chorobę częściach ciała (na przykład w stawie dłoni, przedra­mieniu, ścięgnie Achillesa) w czasie wykonywania ruchu lub przy obciążeniach. Jeżeli stanowi zapalnemu uległo ścięgno Achillesa, to chodzenie staje się prawdziwą torturą. Przy zapale­niu ścięgien przedramienia zdarza się, że pacjent nie jest w stanie utrzymać w ręce żadnych przedmiotów.

Przyczyny. Podstawową przyczyną jest zbyt duże przeciążanie ścięgien. Wnętrze pochewki ścięgna zmienia swoje położenie, a niedostateczne „smarowanie” powoduje ból przy każdym ruchu. Wreszcie może dojść do zapalenia pochewki ścięgna, co tylko zwiększa bóle. Zdarza się, że przyczyną dolegliwości jest odkładanie się małych kryształków wapna i to one powodują podrażnienia, które z kolei skutkują powstawaniem bólu. Bóle ścięgna Achillesa mogą być wynikiem jego skróce­nia (na przykład w wyniku częstego noszenia wysokich butów).

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Trzeba unieruchomić bolące miejsce za pomocą odpowiedniego opatrunku. Kojąco działają zabiegi fizjoterapeutyczne, jak ultradźwięki, galwanizacja itd. Stosuje się także z dobrym skutkiem zastrzyk z lidokainy. Cza­sem – choć znacznie rzadziej – konieczne jest podanie kortyzonu. Dobre efekty daje też zastosowanie akupunktury.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? Bóle łagodzi leczenie zim­nem. Najważniejsze jest jednak zapewnienie bolącej części ciała wypoczynku. W przypadku bólu pochodzącego ze ścięgna Achil­lesa możemy lekko podnieść podeszwę buta w okolicach pięty (na przykład poprzez zapiętki). Niekorzystne, zbyt obciążające są zarówno buty płaskie, jak i buty na wysokich obcasach.

Zapalny reumatyzm mięśni

Bóle tkanki miękkiej mogą mieć swoje źródło w schorzeniach mięśni o charakterze zapalnym. Częstą przyczyną takich bólów jest u starszych pacjentów zapalny reumatyzm mięśni (polymyalgia rheumatica).

Objawy. Przede wszystkim pacjenci cierpią na bóle w okolicy pasa barkowego, ramion, okolic miednicy i ud. Bóle są czasem tak silne, że pacjent nie jest w stanie podnieść rąk. Dodatkowo występują nieraz zapalenia stawów lub naczyń (przede wszyst­kim w obrębie skroni). Osłabienie, zmęczenie i lekka gorączka to kolejne typowe oznaki choroby. Wynik badań laboratoryjnych krwi wykazuje zawsze szczególnie wysoki opad.

Przyczyny. Przyczyny tego schorzenia nie są znane.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Prawie zawsze stosuje się le­czenie polegające na podawaniu kortyzonu.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? Nie jest to możliwe.

Syndrom tunelu Karpala

Objawy. Pacjent odczuwa, szczególnie w nocy, bóle wewnętrznej powierzchni dłoni oraz w obrębie nadgarstka. Te dolegliwości, a także dodatkowo uczucie mrowienia i braku czucia dotyczą kciuka, palca wskazującego, środkowego i częściowo palca ser­decznego. Czasem bóle mogą promieniować w kierunku przed­ramienia.

Przyczyny. Do opisanych bólów dochodzi wtedy, kiedy na skutek przewlekłego zapalenia w tkankach miękkich wokół nadgarstka nerw środkowy ulega zwężeniu.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Często pomaga już jednora­zowe wstrzyknięcie kortyzonu. Dodatkowo lekarz zaleca stoso­wanie metod fizjoterapeutycznych. Jeżeli to zawiedzie, pomóc może operacja. W trakcie operacji rozdziela się więzadła przebiegające w poprzek przez nadgarstek i usuwa leżącą poniżej tkankę. Dzięki temu już nie może ona uciskać na nerw.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? Nie jest to możliwe.

Łokieć tenisisty

Objawy. Ból po zewnętrznej stronie obszaru łokciowego, pro­mieniujący do przedramienia. Dolegliwość może wystąpić nagle lub rozwijać się powoli. Pacjent odczuwa także ból wtedy, kiedy ściska dłoń w pięść.

Przyczyny. Przeciążenie, nadmierne jednostronne obciążanie ręki. Na schorzenie to cierpią na przykład kasjerki w supermarketach, osoby robiące dużo na drutach, tenisiści, jeżeli mają zły uchwyt ra­kiety albo złą technikę uderzeń w piłeczkę.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Zabiegi z zastosowaniem zim­na w ostrym stadium choroby, później zabiegi z zastosowaniem ciepła, masaże, infiltracje (wstrzyknięcie w bolące miejsce leku przeciwbólowego o działaniu miejscowym). W ostrym stadium dolegliwości pomagają również leki rozluźniające napięcie mię­śni oraz zwykłe leki przeciwbólowe. Sprawdzoną skuteczność w leczeniu łokcia tenisisty wykazuje jednak przede wszystkim akupunktura.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? Bolący łokieć musi koniecz­nie wypocząć, a więc nie należy go niczym obciążać. Leczenie warto wspomóc ćwiczeniami rozluźniającymi i relaksacyjnymi. Możemy odciążyć ścięgna, zakładając bandaż od nadgarstka aż do łokcia.

Zapalenia, przewlekłe reumatyczne stany zapalne

Przy arthritis zaatakowany zmianami reumatycznymi o charakterze zapalnym jest jeden staw, przy polyarthritis – wiele stawów, przede wszystkim palców i dłoni.

Objawy. Przy przewlekłym polyarthritis zaatakowane stawy bo­lą obustronnie, często równocześnie (te same stawy znajdujące się w lewej i prawej połowie ciała). Stawy są opuchnięte. Pod skó­rą w okolicy łokci i stawów palców można czasem wymacać zgrubienia (węzły). Bóle występują przede wszystkim rano, po wstaniu z łóżka. Także rano palce u rąk są zesztywniałe i stan ten utrzymuje się często przez dłuższy czas (przez kilka godzin). Dolegliwościom może towarzyszyć także gorączka i uczucie ogólnego rozbicia.

Przyczyny. Przyczyną bólów są zmiany zapalne stawów, w któ­rych układ obronny organizmu zwalcza własne (swoiste) struk­tury w stawach (autoagresja). Zmieniona zapalnie tkanka stawu staje się grubsza i wydziela zbyt dużo płynu stawowego. Przez to samo staw puchnie i boli. Wskutek tego tkanka stawowa „poże­ra” chrząstkę i tym samym niszczy zarówno ją samą, jak i leżą­cą pod nią kość. Dodatkowo zaatakowane są także ścięgna. W końcowym stadium choroby stawy ulegają deformacji, rów­nież w poważnym stopniu upośledzone są ich funkcje.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Najistotniejszą zasadą jest zastosowanie leczenia tak zwanymi lekami bazowymi, które działając na układ odpornościowy (system immunologiczny), hamują postęp choroby. Nieodzowne jest zastosowanie długo­trwałego leczenia farmakologicznego. Dodatkowo zaleca się przyjmowanie niesterydowych leków przeciwreumatycznych, kortyzonu i środków uśmierzających ból. Wspomagająco stosu­je się zabiegi fizjoterapeutyczne (zimno w przypadkach ostrych stanów zapalnych), elektroterapię, ergoterapię i gimnastykę leczniczą. W wyniku operacji można ciężko zmienione stawy za­stąpić protezami, usunąć zmienioną zapalnie tkankę stawową lub zeszyć naderwane ścięgna.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? W celu zachowania siły w mięśniach należy – pomimo dolegliwości – próbować regu­larnie uprawiać jakieś formy ruchu. Trzeba także unikać stre­su, zarówno fizycznego, jak i psychicznego. Techniki relaksacyj­ne pomogą nauczyć się żyć z chorobą i z bólem. Należy również zadbać o racjonalne odżywianie się i spokojny, wyważony spo­sób życia.

Gościec

Objawy. Atak choroby gośćcowej zaczyna się zwykle bólami trudnymi wręcz do zniesienia w obrębie dużego palca u nogi lub w kolanie. Staw ponadto nabrzmiewa i jest zaczerwieniony. Cza­sem bólom towarzyszy gorączka.

Przyczyny. Nerki wydalają w niedostatecznym stopniu powstały w organizmie kwas moczowy albo pacjent spożywa wraz z po­karmem zbyt wiele puryn, z których później powstaje kwas mo­czowy jako produkt rozkładu. Poziom kwasu moczowego we krwi wzrasta, kryształki kwasu moczowego odkładają się w sta­wach oraz w tkankach miękkich i niektórych narządach. W ten sposób dochodzi do ataku gośćcowego. Powstają tak zwane zgrubienia gośćcowe, kiedy organizm próbuje połączyć ze sobą kryształki kwasu moczowego.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Lekarz może przepisać leki, które zahamują tworzenie się kwasu moczowego (allopurinol) lub pobudzą wydalanie kwasu moczowego z organizmu (benzbromaron).

Jak pacjent może pomóc sobie sam? W ostrym ataku choroby bóle zmniejszają zimne okłady lub zawijania. Pacjenci cierpiący na gościec powinni zmienić swoje przyzwyczajenia żywienio­we: zmniejszenie wagi ciała, a więc schudnięcie, zdecydowanie zmniejsza poziom kwasu moczowego. Zrezygnujmy zatem z pro­duktów bogatych w puryny, a więc: z podrobów, tłustego mięsa i wędlin, z mięsnych produktów gotowych (zupki), z owoców ro­ślin strączkowych, ze szpinaku i szparagów. Do picia powinni­śmy wybierać głównie wodę mineralną z małą zawartością sub­stancji mineralnych.