Archive for the ‘Bóle brzucha’ Category

Nerwica jelit

Objawy. Charakter bólów brzucha trudno jest określić i zlokali­zować. Brzuch jest wzdęty i twardy, od czasu do czasu pacjento­wi burczy w brzuchu. Wiatry odchodzą bez przeszkód. Bólom towarzyszy zwykle uczucie pełności oraz biegunka lub zaparcie, względnie obydwie dolegliwości naprzemiennie.

Przyczyny. Narządy znajdujące się w jamie brzusznej, przede wszystkim zaś jelita, są powszechnie znanymi głównymi adresa­tami wszelkich zaburzeń psychosomatycznych. Stres, sytuacje obciążające, problemy niezałatwione – wszystko to może wy­woływać wspomniane objawy, chociaż organicznie pacjentowi nic nie dolega.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Leczenie farmakologiczne nie jest ani sensowne, ani potrzebne. O wiele skuteczniejsza mo­głaby być rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? Przede wszystkim powinni­śmy zainteresować się technikami relaksacyjnymi, które pomaga­ją wyzwolić się od wewnętrznego stresu, uspokoić, wyciszyć w ta­ki sposób, żeby łatwiej radzić sobie z problemami, wyzbyć się stra­chu przed uciążliwymi sytuacjami (szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w rozdziale o technikach relaksacyjnych). Skuteczne jest także opisane wcześniej w rozdziale o uchyłkach jelit (diverticulitis) ćwiczenie jogi stabilizujące pracę jelit („młyn jelitowy”).

Łagodząco działają także herbatki ziołowe z kminkiem, koper­kiem, anyżkiem lub rumiankiem.

Oprócz zaburzeń wymienionych już wcześniej bóle brzucha mogą mieć wiele innych przyczyn. A oto krótki ich przegląd:

♦     W jamie brzusznej mogą ulegać projekcji bóle odpowiadające dolegliwościom towarzyszącym zapaleniu jąder. Jednak przy bardziej szczegółowym badaniu jąder okazuje się, że występu­jący ból wcale nie nasila się w wyniku naciskania brzucha.

♦     Bardziej skomplikowane jest prawidłowe zdiagnozowanie bó­lów brzucha, które biorą swój początek w obrębie kręgosłupa.

Silne bóle brzucha pojawiają się bowiem przykładowo przy infekcjach lub w stanach ropnych występujących wokół pier­siowego i lędźwiowego odcinka kręgosłupa, przy zmianach w obrębie tarczek międzykręgowych, którym często towarzy­szy ból brzucha, jak również w ogniskach nowotworowych (metastazach) umiejscowionych w kręgosłupie.

♦    Gdy bóle brzucha są pochodną schorzeń nerwowych, wtedy często można je rozpoznać po ich charakterze – są mianowi­cie silnie piekące. Jeżeli do tego schorzenie dotyczy także skó­ry, wtedy ból nasila się przy dotyku, ale nie przy silnym uci­sku.

♦    W postaci bólów brzucha mogą ujawniać się schorzenia prze­miany materii. Silne bóle brzucha o charakterze kolki mogą występować na przykład w źle ustawionym leczeniu cukrzycy, zatruciu moczu lub przy rzadkich chorobach dziedzicznych.

♦    W końcu jest także wiele błahych, banalnych przyczyn mo­gących wywoływać bóle brzucha. Są to mianowicie zwykłe błędy dietetyczne. Wzdęty brzuch, wzmożone gazy są zwykle skut­kiem spożycia potraw wzdymających, do których należą mię­dzy innymi: cebula, owoce roślin strączkowych (na przykład fasola), kalafior, kapusta. Wymienione wcześniej dolegliwości pojawiają się także po spożyciu zbyt obfitego posiłku. Wielu ludzi reaguje podobnymi bólami i wzdęciami po wypiciu kawy i napojów gazowanych.

 

Ciąża pozamaciczna

Jeżeli wszystko wskazuje na to, że kobieta jest w ciąży (brak menstruacji, test ciążowy wypadł pozytywnie), a po kilku tygo­dniach wystąpią u niej dolegliwości, wtedy można liczyć się z podejrzeniem o ciążę pozamaciczną.

Objawy. Jednostronne bóle w podbrzuszu wędrujące w kierunku górnej części brzucha lub w kierunku barków.

Przyczyny. Z powodu zwężeń lub przerostów jajowodów utrud­niony jest dalszy transport zapłodnionego jajeczka w kierunku macicy. Wskutek tego jajeczko zagnieżdża się po drodze w jajo­wodzie i tam się rozwija. Wzrastające napięcie lub nawet roze­rwanie jajowodu powoduje przedostanie się krwi do jamy brzusznej i do powstania bólów, o których wspomnieliśmy wcześniej. Sytuacja taka stwarza zagrożenie dla życia, wywołu­jąc u pacjentki szok.

Jak pacjentce może pomóc lekarz? Jeżeli tkanka krwawi, wtedy jajowody natychmiast muszą zostać usunięte operacyjnie. Jeśli jednak nie doszło jeszcze do przerwania tkanki, lekarz może podjąć próbę operacyjnego rozwiązania ciąży, zachowując przy tym jajowód.

Jak pacjentka może pomóc sobie sama? Nie jest to możliwe.

Bóle menstruacyjne

Objawy. Skurczowe, często ciągnące bóle w podbrzuszu, które promieniują w kierunku górnej części brzucha i pleców. Bóle występują na krótko przed lub w pierwszych dniach okresu. Nie stanowią żadnego zagrożenia dla zdrowia – występują w dużym nasileniu przez jeden do dwóch dni, a następnie prze­chodzą same. Podobnie rzecz się ma z tak zwanymi bólami środka cyklu. U niektórych kobiet pojawiają się w czasie, kiedy dochodzi do jajeczkowania.

Przyczyny. Ból środka cyklu spowodowany jest podrażnieniem otrzewnej w czasie jajeczkowania. Jeśli chodzi natomiast o to, co wywołuje bóle na krótko przed lub w czasie okresu (syndrom przedmenstruacyjny), to trudno znaleźć jakąś przyczynę natury organicznej. W każdym razie na skutek zmian hormonalnych cyklu rzeczywiście zmieniają się także w tym czasie gruczoły piersiowe i macica i to głównie z ich strony pochodzą wyżej wspomniane dolegliwości. U kobiet zbliżających się do okresu menopauzy bóle mogą nasilać pojawiające się stopniowe niedo­statki gestagenów (hormonów ciałka żółtego).

Jak pacjentce może pomóc lekarz? Jeżeli u podłoża dolegliwości nie leżą żadne przyczyny natury organicznej, wtedy wystarczy łagodzić ból środkami rozkurczowymi. W przypadku występo­wania silnych dolegliwości należy poradzić się lekarza ginekologa.

Jak pacjentka może pomóc sobie sama? Tak jak we wszystkich dolegliwościach o charakterze skurczowym, ulgę przynosi cie­pło. Bóle łagodzą więc: butelki z ciepłą wodą, gorące kompresy na plecy i na dolną część kręgosłupa, ciepłe okłady na brzuch i ciepłe nasiadówki. Skutecznie przy bólach menstruacyjnych działa chińska akupresura: naciskamy przez co najmniej dwie minuty punkt znajdujący się na kości piszczelowej w odległości czterech szerokości palca nad kostką wewnętrzną stopy. Kolejny punkt leży w odległości czterech szerokości palca poniżej rzepki i w odległości jednej szerokości palca na zewnątrz obok kości piszczelowej.

Bóle brzucha pochodzące z klatki piersiowej

Schorzenia zlokalizowane w górnej części brzucha często promie­niują lub wywołują bóle w obrębie klatki piersiowej i pleców, me­chanizm ten może działać odwrotnie – zmiany w narządach umiej­scowionych w obrębie klatki piersiowej wywołują czasem bóle między innymi w obrębie brzucha. Dlatego przy wszystkich dole­gliwościach w górnej części brzucha nie można wykluczyć takiej ewentualności. I tak zawały serca (przede wszystkim zawał tylnej ścianki serca), ale także zapalenie osierdzia mogą przebiegać z silny­mi bólami brzucha, nudnościami, wymiotami, a nawet z biegunką. Zawały płuc i zapalenia płuc (jeżeli umiejscowione są w pobliżu przepony) mogą dawać bóle w górnej części brzucha. Przy zapale­niu przełyku mamy czasem również do czynienia z bólami projek­cyjnymi w górnej części brzucha. Dowodem pośrednim – ale, nie­stety, nie zawsze do końca wiarygodnym – na to, że bóle brzucha nie pochodzą z narządów brzusznych, jest reakcja na ucisk. Jeżeli uciska się bolące miejsce, a ból się nie nasila, wtedy dolegliwości nie dotyczą narządów znajdujących się w obrębie jamy brzusznej.

Naderwanie aorty brzusznej

Silne bóle w obrębie brzucha są spowodowane także (rzadkimi na szczęście) przypadkami naderwania aorty (aorta = tętnica główna), a szczególnie wtedy, kiedy dotyczą także innych na­czyń. Ból promieniuje w kierunku krzyża i narządów płciowych. Dolegliwości utrzymują się czasem przez wiele dni, zanim aorta nie rozerwie się ostatecznie i nie dojdzie do ostrego krwotoku. Jeżeli w wyniku badań ultradźwiękowych lub angiografii nade­rwanie aorty brzusznej będzie zdiagnozowane odpowiednio wcześnie, wtedy życie pacjenta może zostać uratowane w wyniku przeprowadzonej operacji.

Angina jelit/zawał jelit

Angina jelit to stan tuż przed ostatecznym zamknięciem tętnicy.

Objawy. Skurczowe bóle od środkowej części brzucha aż do podbrzusza, występujące w trakcie jedzenia lub po jedzeniu. Po jedzeniu są zwykle silniejsze, ponieważ zaopatrzenie narządu w krew musi zostać zwiększone.

Bóle przy takich zwężeniach naczyń krwionośnych mogą wystą­pić nagle z dużą siłą lub – szczególnie w przypadku zawału jelit – rozwijać się powoli przez wiele dni. Dopiero po kilku dniach bóle bardzo się nasilają, co wskazuje na zapalenie otrzewnej, które wystąpiło na skutek zawału jelit.

Na to schorzenie zapadają głównie ludzie starsi, cierpiący na choroby naczyń krwionośnych innego rodzaju, na określone choroby serca lub mający problemy związane z zaburzeniami krzepliwości krwi.

Leczenie polega zwykle na przeprowadzeniu koniecznego zabie­gu chirurgicznego. We wczesnym stadium choroby wystarczy usunąć złóg z zaczopowanego naczynia krwionośnego. Przy za­wale jelit musi zostać usunięta także ta część jelita, która ob­umarła w wyniku zawału. Uzupełniająco stosuje się zwykle leki hamujące krzepliwość krwi.

Bóle uwarunkowane schorzeniami naczyń krwionośnych

Podobnie jak w sercu lub płucach, także w naczyniach krwiono­śnych narządów znajdujących się w jamie brzusznej występują trombozy i embolie, to znaczy zwężenia lub zaczopowania na­czynia krwionośnego przez złogi. Trombozy występują w żyłach lub tętnicach organów jamy brzusznej, embolie natomiast wy­łącznie w tętnicach. Embolie pochodzą zwykle ze skrzepów krwi w sercu i przenoszone są z krwiobiegiem. Oprócz tego typu zło­gów mogą występować także złogi arteriosklerotyczne (miaż­dżycowe), oderwane z większych tętnic i wypchnięte do naczyń obwodowych. Skutkiem takiego zamknięcia naczyń jest niedo­stateczne odżywienie i obumarcie tych organów, które zaopatry­wane były w krew przez zamknięte teraz naczynia krwionośne (podobnie jak w przypadku zawału serca niedostateczne zaopa­trzenie serca). Dlatego zwykło się mówić o zawale lub anginie (jak angina pectoris w przypadku serca) nie tylko w kontekście serca, lecz także innych organów.

Schorzenia wątroby i śledziony

Rzadko się zdarza, żeby pacjent odczuwał ból pochodzący od wą­troby lub śledziony. Bóle występują wtedy, kiedy podrażnione są to­rebki tych narządów, a więc przy zapaleniu wątroby. Mogą wystąpić przy naderwaniu śledziony – w wyniku często banalnych wypadków. Jest to sytuacja zdarzająca się na szczęście rzadko. Ze względu jednak na niebezpieczeństwo wystąpienia krwotoku zagraża życiu.

Leczenie. Przy pęknięciu śledziony konieczna jest natychmiasto­wa operacja.

Zapalenie miedniczek nerkowych/zapalenie pęcherza

Objawy. Przy zapaleniu miedniczek nerkowych pojawia się ból po bokach brzucha z promieniowaniem do podbrzusza w kie­runku pęcherza moczowego. Bóle przy zapaleniu pęcherza, w przeciwieństwie do bólów przy zapaleniu miedniczek nerko­wych, charakteryzują się umiejscowieniem nad kością łonową. Pacjent odczuwa także ból w trakcie oddawania moczu. W oby­dwu przypadkach mocz jest zwykle mętny. Przy zapaleniu pę­cherza moczowego pacjent odczuwa parcie na pęcherz, jednak nie może oddać moczu.

Przyczyny. W obu przypadkach przyczyną jest zakażenie bakte­ryjne. Często zapalenie pęcherza moczowego „przesuwa się w górę”, powodując rozwinięcie się stanu zapalnego w obrębie miedniczek nerkowych.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Podanie antybiotyków po­prawia stan chorego w ciągu kilku dni.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? Miejsca bolesne powinniśmy trzymać w cieple. Należy się także oszczędzać (przy zapaleniu miedniczek nerkowych leżeć w łóżku), dużo pić. Niestety, w sta­nach zapalnych ziołowe herbatki, skuteczne w leczeniu nerek i pęcherza, są mało skuteczne.

Zapalenie trzustki

Objawy. Silne bóle brzucha, które często mają charakter opasu­jący i mogą promieniować w kierunku do okolic lewej łopatki. Czasem występują nudności, wymioty lub rozwolnienie. W zapa­leniu przewlekłym bóle nasilają się po jedzeniu, po wypiciu alkoholu i w pozycji leżącej. W ostrym stanie zapalnym obja­wom tym towarzyszy dodatkowo gorączka. Taki stan zagraża ży­ciu i może wywołać u pacjenta szok.

Przyczyny. Zwykle zapalenie trzustki jest konsekwencją zalega­nia soków produkowanych przez trzustkę (na przykład przy ka­micy żółciowej) lub przewlekłego alkoholizmu. W rzadkich przypadkach odpowiedzialne za wystąpienie zapalenia trzustki są zaburzenia w przemianie materii.

Jak pacjentowi może pomóc lekarz? Ostre zapalenie trzustki często musi być leczone na oddziale intensywnej terapii. W nie­których przypadkach bowiem konieczne jest operacyjne usunięcie trzustki. Przy przewlekłych stanach zapalnych podaje się pa­cjentowi w formie leków brakujące enzymy produkowane przez trzustkę. Leki przeciwbólowe przy długotrwałym występowaniu silnego bólu mają działanie dość ograniczone.

Jak pacjent może pomóc sobie sam? Absolutny zakaz spożywa­nia alkoholu! Ponadto w diecie należy drastycznie ograniczyć spożywanie tłuszczów roślinnych i zwierzęcych, ponieważ chora trzustka nie jest w stanie wspomagać ich przetrawienia.